Zelfstandige naamwoorden, lidwoorden en bepalers

Een compact overzicht voor het opbouwen van een naamwoordgroep. Vergelijk het lidwoord, de vorm van het zelfstandig naamwoord en de woorden die het bepalen.

Lidwoorden de, het en een

De en het verwijzen naar iets bepaalds; een introduceert één onbepaald ding. In het meervoud gebruik je altijd de. Leer een zelfstandig naamwoord het liefst samen met zijn lidwoord.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikDe-woorden en meervoud	Vormde + de-woord \| de + meervoud	VoorbeeldDe afspraak is verzet en de deelnemers zijn geïnformeerd.
Regel of gebruikHet-woorden in het enkelvoud	Vormhet + het-woord in het enkelvoud	VoorbeeldHet kantoor sluit vandaag eerder.
Regel of gebruikOnbepaald lidwoord een	Vormeen + telbaar zelfstandig naamwoord in het enkelvoud	VoorbeeldWe zoeken een rustige vergaderruimte.
Regel of gebruikZonder lidwoord	Vormberoep, materiaal, taal of algemene niet-telbare betekenis	VoorbeeldZij is architect en spreekt vloeiend Nederlands.
Regel of gebruikLeer het woord met het lidwoord	Vormleer elk woord samen met de of het	VoorbeeldIk noteer altijd: de oplossing, het resultaat.

Meervoud

De meeste meervouden krijgen -en of -s. Soms verandert daarbij de spelling van de stam. Veelgebruikte onregelmatige vormen leer je apart.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikUitgang -en	Vormmeestal -en	VoorbeeldHet boek ligt klaar. De boeken liggen op tafel.
Regel of gebruikUitgang -s	Vormvaak -s na een onbeklemtoonde uitgang	VoorbeeldEr staat één tafel binnen en drie tafels op het terras.
Regel of gebruikApostrof voor -s	Vormklinker + 's als de uitspraak anders zou veranderen	VoorbeeldVoor het gebouw staan drie taxi's.
Regel of gebruikVerandering in spelling	Vormraam → ramen \| bus → bussen	VoorbeeldDe bussen stoppen voor de open ramen van het station.
Regel of gebruikOnregelmatige vormen	Vormonregelmatig: kind → kinderen \| stad → steden	VoorbeeldIn meerdere steden reizen kinderen gratis met de bus.

Verkleinwoorden

Verkleinwoorden drukken een klein formaat of een informele nuance uit. Het zijn altijd het-woorden, maar de uitgang hangt af van de laatste klank.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikAltijd het lidwoord het	Vormelk verkleinwoord is een het-woord	VoorbeeldHet kleine cadeautje ligt op de kast.
Regel of gebruikUitgang -je	Vormvaak -je: huis → huisje	VoorbeeldAchter de boerderij staat een oud huisje.
Regel of gebruikUitgang -tje	Vormvaak -tje: stoel → stoeltje \| foto → fotootje	VoorbeeldZet het stoeltje naast het tafeltje.
Regel of gebruikUitgang -pje	Vormna -m vaak -pje: boom → boompje	VoorbeeldDe gemeente plant een boompje op het plein.
Regel of gebruikUitgang -etje	Vormkorte klinker + medeklinker: bal → balletje	VoorbeeldHet jongetje gooit een balletje naar de hond.

Uitgang van het bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord voor een zelfstandig naamwoord krijgt meestal -e. De belangrijkste uitzondering is een onbepaald het-woord in het enkelvoud: een nieuw huis. Na zijn, worden, blijven en lijken komt geen -e.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikNa de en het	Vormde/het + bijvoeglijk naamwoord + -e	VoorbeeldDe nieuwe baan en het nieuwe rooster bevallen goed.
Regel of gebruikEen met een de-woord	Vormeen + bijvoeglijk naamwoord + -e + de-woord	VoorbeeldZij heeft een belangrijke afspraak.
Regel of gebruikOnbepaald het-woord	Vormeen/geen/elk/welk + bijvoeglijk naamwoord zonder -e + het-woord	VoorbeeldWe hebben geen duidelijk antwoord; elk nieuw voorstel is welkom.
Regel of gebruikMeervoud	Vormin het meervoud altijd -e	VoorbeeldDe organisatie zoekt ervaren medewerkers.
Regel of gebruikBijvoeglijk naamwoord na het werkwoord	Vormna zijn, worden, blijven, lijken: geen -e	VoorbeeldHet voorstel lijkt praktisch, maar de uitvoering wordt duur.
Regel of gebruikVerandering in spelling	Vormgroot → grote \| lief → lieve \| boos → boze	VoorbeeldDe grote hond wacht naast een lieve kat.

Trappen van vergelijking

De vergrotende trap krijgt meestal -er en wordt gebruikt met dan. De overtreffende trap krijgt -st of -ste. Gelijkheid druk je uit met even ... als of zo ... als.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikVergrotende trap	Vormbijvoeglijk naamwoord + -er + dan	VoorbeeldDeze route is korter dan de route langs de snelweg.
Regel of gebruikOvertreffende trap	Vormde/het + bijvoeglijk naamwoord + -ste \| het + ...-st	VoorbeeldDit is de veiligste oplossing; zo werken we het veiligst.
Regel of gebruikGelijke mate	Vormeven/zo + bijvoeglijk naamwoord + als	VoorbeeldDe trein is even snel als de auto.
Regel of gebruikOnregelmatige vormen	Vormgoed → beter → best \| veel → meer → meest	VoorbeeldMet meer verlichting is het zicht beter.

Aanwijzende en bezittelijke woorden

De keuze tussen deze/die en dit/dat hangt af van het lidwoord van het zelfstandig naamwoord. Bezittelijke woorden krijgen geen uitgang, maar ons/onze en welk/welke volgen ook het verschil tussen de en het.

Regel of gebruik	Vorm	Voorbeeld
Regel of gebruikDeze en die	Vormde-woord/meervoud: deze dichtbij \| die verder weg	VoorbeeldDeze medewerker helpt u; die collega's zijn nog bezig.
Regel of gebruikDit en dat	Vormhet-woord enkelvoud: dit dichtbij \| dat verder weg	VoorbeeldDit formulier is nieuw, maar dat document is verouderd.
Regel of gebruikBezittelijke woorden	Vormmijn, jouw, zijn, haar, uw, jullie, hun	VoorbeeldUw aanvraag staat klaar, maar hun beslissing volgt later.
Regel of gebruikOns of onze	Vormons + het-woord enkelvoud \| onze + de-woord/meervoud	VoorbeeldOns kantoor verhuist, maar onze medewerkers blijven bereikbaar.
Regel of gebruikWelk of welke	Vormwelk + het-woord enkelvoud \| welke + de-woord/meervoud	VoorbeeldWelk advies volgt u en welke documenten stuurt u mee?