Nederlandse woordvolgorde

Overzichtelijke schema’s voor hoofdzinnen, bijzinnen, inversie, vragen en zinnen met meerdere werkwoorden.

De persoonsvorm staat op de tweede plaats. Andere werkwoorden staan meestal achteraan.

Schema	Voorbeeld
onderwerppersoonsvormmiddenstuk	Ik werk morgen thuis.
onderwerppersoonsvormmiddenstukoverige werkwoorden	Ik wil morgen thuis werken.
onderwerppersoonsvormmiddenstukoverige werkwoorden	Ik heb gisteren thuis gewerkt.

Begint de zin niet met het onderwerp, dan komt na het eerste zinsdeel eerst de persoonsvorm en daarna het onderwerp.

Schema	Voorbeeld
tijd / plaats / signaalwoordpersoonsvormonderwerpmiddenstuk	Morgen werk ik thuis.
tijd / plaats / signaalwoordpersoonsvormonderwerpmiddenstuk	Daarom neem ik de bus.
tijd / plaats / signaalwoordpersoonsvormonderwerpmiddenstukoverige werkwoorden	Na het werk ga ik boodschappen doen.

Na omdat, als, dat, hoewel en andere onderschikkende voegwoorden staat het werkwoord of de werkwoordgroep achteraan.

Schema	Voorbeeld
voegwoordonderwerpmiddenstukpersoonsvorm	omdat ik morgen thuis werk
voegwoordonderwerpmiddenstukoverige werkwoorden	omdat ik morgen thuis wil werken
voegwoordonderwerpmiddenstukoverige werkwoorden	nadat ik de brief had geschreven

Een bijzin kan achter of voor de hoofdzin staan. Na een bijzin vooraan begint de hoofdzin met inversie.

Schema	Voorbeeld
hoofdzinbijzin	Ik blijf thuis, omdat ik ziek ben.
bijzinhoofdzin	Omdat ik ziek ben, blijf ik thuis.
hoofdzinbijzin	Ik weet dat de cursus morgen begint.

Deze woorden verbinden twee hoofdzinnen; erna blijft de woordvolgorde van een hoofdzin staan.

Schema	Voorbeeld
hoofdzinhoofdzin	Ik blijf thuis, want ik ben ziek.
hoofdzinhoofdzin	Het plan is duur, maar het is nuttig.
hoofdzinhoofdzin	Het regent, dus ik neem de bus.

Zonder vraagwoord staat de persoonsvorm vooraan; met een vraagwoord staat hij direct daarna.

Schema	Voorbeeld
persoonsvormonderwerpmiddenstuk	Werk jij morgen thuis?
vraagwoordpersoonsvormonderwerpmiddenstuk	Wanneer werk jij thuis?
persoonsvormonderwerpmiddenstukoverige werkwoorden	Kun je mij morgen helpen?

In een hoofdzin staat het losse deel achteraan. In een bijzin worden de delen weer één woord.

Schema	Voorbeeld
onderwerppersoonsvormmiddenstuklos deel	Ik bel mijn collega morgen op.
tijd / plaats / signaalwoordpersoonsvormonderwerpmiddenstuklos deel	Morgen bel ik mijn collega op.
voegwoordonderwerpmiddenstukpersoonsvorm	omdat ik mijn collega morgen opbel

Te + infinitief staat meestal achteraan; een doel wordt vaak met om … te uitgedrukt.

Schema	Voorbeeld
onderwerppersoonsvormmiddenstukte + infinitief	Ik probeer de brief vandaag te schrijven.
onderwerppersoonsvormmiddenstukte + infinitief	Ik volg een cursus om beter te leren schrijven.