Wonen op het water, leren op het land

Lees de reportage over een drijvende woonbuurt die zich aan hoger water moet aanpassen.

Wanneer de loopbrug licht beweegt, kijkt bewoner Eva Kramer niet meer op. Haar woning in de nieuwe wijk Havenveld drijft op een betonnen bak en stijgt mee met het water. Alleen bij harde wind rinkelen de glazen in de kast. “Mensen vragen of je zeeziek wordt,” zegt ze. “Het echte wennen zat voor mij niet in de beweging, maar in alle gezamenlijke afspraken.” Havenveld bestaat uit 46 drijvende woningen en een gemeenschappelijke steiger. Het project is gebouwd in een voormalige industriehaven die bij extreem rivierwater als tijdelijke buffer dient. De huizen kunnen ruim twee meter omhoog bewegen langs verticale palen. Bevestigingen aan de palen houden de huizen op hun plaats en laten ze met het water omhoog bewegen. Flexibele aansluitingen voor elektriciteit, drinkwater en internet bewegen mee. Architect Noud Smit wijst onder de steiger naar een brede lus in een leiding. In het eerste ontwerp waren de lussen korter. Een proefopstelling liet zien dat ze bij gelijktijdige hoge waterstand en zijwind te strak kwamen te staan. De aanpassing vertraagde de bouw vier maanden. Volgens Smit was dat geen bewijs dat drijvend wonen onbetrouwbaar is, maar dat onderdelen samen getest moeten worden. Een leiding die op zichzelf voldoende beweegt, kan in combinatie met een scheefgetrokken steiger alsnog worden belast. Niet alles beweegt mee. Fietsenstalling, parkeerplaats en de aansluiting op de straat liggen op vaste grond. Juist daar ontstond tijdens de eerste hoge waterstand een probleem. De helling van de loopbrug voldeed aan de berekende norm, maar bleek voor sommige rolstoelgebruikers te steil. Bewoners hadden bij de ontwerpsessies vooral gesproken over de breedte van de brug. Na klachten is de route verlengd met twee langere hellende delen en een vlak tussenplatform. Door de grotere lengte is de helling minder steil. Bewoner Kramer noemt die aanpassing noodzakelijk, maar vindt dat toegankelijkheid eerder getest had moeten worden met mensen die de brug dagelijks gebruiken. De projectontwikkelaar wijst erop dat het oorspronkelijke ontwerp formeel was goedgekeurd. De gemeente trekt uit het voorval een andere les: voldoen aan een norm voorspelt niet iedere praktijksituatie. Bij een volgend project wil zij daarom naast technische toetsing ook gebruikstests bij verschillende waterstanden eisen. De bewonersvereniging beheert de steiger, waterplanten en een kleine zuiveringsinstallatie voor regenwater. Dat vraagt meer overleg dan in een gewone straat. Er is een rooster voor inspecties en iedere woning betaalt maandelijks aan een onderhoudsfonds. Wie zijn huis verkoopt, krijgt zijn bijdrage niet terug; het geld hoort bij het gezamenlijke systeem, niet bij de individuele bewoner. Over het onderhoudsfonds ontstond vorig jaar discussie. Een sensor onder de steiger gaf herhaaldelijk een storingsmelding. Een deel van de bewoners wilde hem vervangen, terwijl anderen eerst wilden weten of er werkelijk gevaar was. Een onafhankelijke inspecteur ontdekte dat aangroeiende waterplanten de meting verstoorden. Na schoonmaak werkte de sensor weer. De vereniging betaalde de inspectie uit het fonds, maar hoefde geen nieuw apparaat te kopen. De waterplanten hebben meerdere functies. Hun wortels bieden schuilplaatsen aan jonge vissen en dempen kleine golven. Ze mogen de doorstroming echter niet blokkeren. Daarom verwijdert een onderhoudsploeg tweemaal per jaar een deel. Ecoloog Mei Lin controleert welke soorten terugkomen. Zij ziet meer insecten en vis dan vóór de bouw, maar benadrukt dat er geen vergelijkbaar, onbebouwd deel van dezelfde haven wordt gevolgd. De toename kan dus niet volledig aan de woonwijk worden toegeschreven. Ook de energieprestatie wordt gemeten. De woningen gebruiken warmtepompen die warmte uit het water halen. In de eerste winter presteerden die minder efficiënt dan verwacht doordat filters sneller vervuilden. Na aanpassing van het schoonmaakrooster verbeterde het rendement. De ontwikkelaar publiceert zowel de oorspronkelijke verwachting als de werkelijke cijfers. Dat is onderdeel van een afspraak met de gemeente, die korting op de grondprijs gaf in ruil voor vijf jaar openbare monitoring. Aan het einde van de middag stijgt het water enkele centimeters door een passerend schip. De woningen bewegen nauwelijks zichtbaar; de steiger kraakt kort. Kramer zegt dat zij zich veilig voelt, maar het project niet als kant-en-klaar voorbeeld wil verkopen. “We hebben oplossingen die werken én fouten die pas bij gebruik zichtbaar werden. Een volgende wijk hoeft onze fouten niet opnieuw te maken, als wij ze tenminste niet verbergen.”