Het veen krijgt weer natte voeten

Lees de reportage over bewoners en boeren die een verdroogd veengebied herstellen.

Op een grijze ochtend staat ecoloog Salma Idrissi tot haar enkels in een sloot aan de rand van polder De Rietzoom. Ze trekt een metalen schuif omhoog. Langzaam loopt water een ondiepe greppel in, over een perceel dat tot vorig jaar nog als grasland werd gebruikt. “Het ziet er vandaag niet spectaculair uit,” zegt ze, “maar over een paar maanden moet dit stuk land water vasthouden in plaats van afvoeren.” De Rietzoom is een van de proefgebieden waar een provincie verdroogd veen wil herstellen. Veen ontstaat uit plantenresten die onder natte omstandigheden nauwelijks verteren. Wanneer het waterpeil wordt verlaagd om landbouw mogelijk te maken, komt er lucht bij het materiaal. Het veen breekt dan af, de bodem daalt en er komt koolstofdioxide vrij. Huizen en wegen kunnen door die daling bovendien verzakken. Het plan klinkt eenvoudig: zet het water hoger. In de praktijk kruist iedere centimeter verschillende belangen. Melkveehouder Henk van Waal gebruikt een aangrenzend perceel. Zijn zware machines kunnen niet over drassige grond rijden en koeien vertrappen een natte zode sneller. Hij heeft een deel van zijn land verkocht, maar wil zekerheid dat het water niet ongemerkt naar zijn resterende weiden trekt. Daarom staan langs de grens peilbuizen die dagelijks de grondwaterstand meten. De meetgegevens zijn openbaar. Dat was volgens projectleider Idrissi geen vanzelfsprekende keuze. Een technisch rapport per kwartaal zou goedkoper zijn geweest. “Maar dan ontstaat bij iedere natte plek discussie over de oorzaak. Nu kunnen boer, bewoner en ecoloog naar dezelfde reeks kijken.” De cijfers voorkomen het meningsverschil niet altijd; ze maken wel duidelijk waarover het precies gaat. Verderop plant een groep vrijwilligers lisdodde. De plant kan op natte grond groeien en levert vezels voor isolatiemateriaal. Vrijwilliger Janneke Bos hoopt dat zo natuurherstel en inkomen samengaan. Toch is er nog geen vaste afnemer. Een kleine fabriek test het materiaal, maar kan pas een contract aanbieden wanneer kwaliteit en hoeveelheid meerdere seizoenen stabiel blijken. De vrijwilligers spreken daarom bewust over een proef, niet over een nieuw verdienmodel. Ook omwonenden volgen het project kritisch. Een aantal huizen heeft kelders. Bewoner Musa El Amrani zegt dat hij niet tegen natuur is, maar wel wil weten wie schade betaalt als zijn kelder vochtig wordt. Het waterschap heeft vooraf de bouwkundige toestand van woningen binnen tweehonderd meter vastgelegd. Als later schade wordt gemeld, kan worden vergeleken of scheuren en vochtplekken nieuw zijn. Die nulmeting garandeert echter niet automatisch een vergoeding; oorzaak en aansprakelijkheid moeten nog steeds worden vastgesteld. Aan de zuidkant ligt een wandelpad dat in de winter geregeld onder water staat. Sommige bezoekers zien dat als bewijs dat het project mislukt. Volgens Idrissi is het juist deels de bedoeling dat laaggelegen grond tijdelijk water opvangt. Het pad hoort daar alleen niet bij: bij het ontwerp is een oude afvoerbuis over het hoofd gezien. De provincie legt het pad daarom twintig centimeter hoger. Daarmee corrigeert zij een uitvoeringsfout zonder het waterpeil in het hele gebied weer te verlagen. Na de lunch arriveert een klas van de plaatselijke middelbare school. Leerlingen meten hoeveel insectensoorten zij langs een nat en een droog vak vinden. De waarnemingen zijn geen vervanging voor professioneel onderzoek: groepen komen op verschillende tijden en determineren niet altijd even nauwkeurig. Toch leveren ze vroege signalen op. Wanneer leerlingen wekenlang nauwelijks larven vinden waar onderzoekers ze verwachten, is dat reden om een specialist te laten kijken. De echte beoordeling volgt pas na vijf jaar. Dan wordt niet alleen gekeken naar plantensoorten en uitstoot, maar ook naar bodemdaling, wateroverlast en de economische positie van deelnemende bedrijven. Idrissi waarschuwt voor een snelle succesfoto zodra de eerste vogels terugkeren. “Een nat perceel met veel vogels kan tegelijk water lekken naar de buren. Herstel is geslaagd als het systeem als geheel werkt.” Aan het einde van de middag staat het water in de greppel enkele centimeters hoger. Van Waal bekijkt op zijn telefoon de dichtstbijzijnde peilbuis. De waarde blijft stabiel. Hij knikt, maar noemt zichzelf nog geen voorstander. “Ik geloof de meting van vandaag. Of ik het plan geloof, weet ik over een paar natte winters.”